แผลกดทับ (Bedsores หรือ Pressure sores) คือ การบาดเจ็บของผิวหนังหรือชั้นใต้ผิวหนังที่เกิดจากการกดทับนาน ๆ ต่อเนื่อง แผลกดทับเจอได้บ่อยในผู้ป่วยที่ติดเตียง หรือมีปัญหาในการเคลื่อนไหว เช่น ต้องนั่งอยู่บนเก้าอี้ หรือวีลแชร์เป็นเวลานาน ๆ ต่อเนื่อง แผลกดทับเกิดได้จากกลไกของการกดผิวหนังเป็นเวลานาน ๆ การเสียดสีกับเตียงหรือเสื้อผ้า และการฉีกขาด ของผิวหนังที่เกิดจากการครูดไถกับพื้นผิว เช่น การเคลื่อนย้ายตัวจากเตียง

แผลกดทับ มักเป็นได้ง่ายในบริเวณร่างกายที่เป็นปุ่มกระดูกแล้วเกิดการกดทับนาน ๆ ปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ ที่อาจทำให้แผลกดทับแย่ลง เช่น ความสกปรกหรืออับชื้นของผิวหนัง การเสียดสี ที่อาจทำให้เกิดแผลได้มากขึ้น หรือ เพิ่มโอกาสการติดเชื้ออักเสบแทรกซ้อนได้

บริเวณที่มักเกิดแผลกดทับ

·     ก้นกบ

·     ศอก

·     สะโพก

·     ส้นเท้า

·     ข้อเท้า

·     ไหล่

·     หลัง

·     ท้ายทอย

ปัจจัยเสี่ยงของการเกิดแผลกดทับ

·     ผู้สูงอายุ ซึ่งมักจะมีปัญหาด้านการเคลื่อนไหว และผู้สูงอายุมักมีผิวหนังที่บอบบางและบาดเจ็บได้ง่าย

·     ติดเตียง จากสาเหตุของโรค หรือหลังการผ่าตัด

·     ปัญหาการเคลื่อนไหว เช่น เป็นอัมพาต

·     ภาวะอ้วน

·     มีปัญหาด้านการกลั้นขับถ่าย

·     ภาวะขาดสารอาหาร รับสารอาหารได้ไม่เพียงพอ จะทำให้ร่างกายซ่อมแซมและฟื้นตัวจากการบาดเจ็บได้แย่ลง

·     โรคร่วมที่ทำให้การไหลเวียนของเลือดแย่ลง เช่น เบาหวาน โรคหลอดเลือดอุดตัน โรคไต โรคหัวใจ หรือโรคที่ทำให้การเคลื่อนไหวแย่ลง เช่น โรคพาร์กินสัน

วิธีป้องกันแผลกดทับ

·     พลิกตัว หรือ เปลี่ยนท่าทางบ่อย ๆ หากผู้ป่วยไม่สามารถทำเองได้ ควรมีผู้ดูแลช่วยในการขยับพลิกตัว

·     ตรวจดูผิวหนังอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะบริเวณปุ่มกระดูกหรือบริเวณที่มีการกดทับเพื่อสังเกตลักษณะที่บ่งบอกถึงภาวะแผลกดทับเบื้องต้น

·     สีของผิวหนังมีลักษณะผิดปกติ เสื้อเช่นลักษณะผิวหนังแดงผิดปกติหรือคล้ำผิดปกติ โดยที่เมื่อกดบริเวณสีที่ผิดปกติจะไม่ซีดลง ซึ่งไม่เหมือนกับลักษณะของผื่นผิวหนังทั่วไป

·     ลักษณะผิวหนังมีความอุ่น ความแข็งด้านหรือลักษณะผิวหนังนูนผิดปกติ

·     มีอาการเจ็บหรือคันบริเวณผิวหนังที่มีการกดทับนาน ๆ

·     รับประทานอาหารที่มีประโยชน์และสารอาหารเพียงพอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งอาหารประเภทโปรตีนและวิตามิน เช่น ไข่ เนื้อสัตว์ ในกรณีที่เป็นผู้ป่วยติดเตียงหรือผู้สูงอายุ อาจจำเป็นต้องเลือกชนิดและและรูปแบบของอาหารที่เหมาะสมให้รับประทานเพื่อไม่ให้ผู้ป่วยหรือผู้สูงอายุมีภาวะขาดสารอาหาร

·     งดสูบบุหรี่ เนื่องจากทำให้ มีการไหลเวียนของเลือดได้ไม่ดีและทำให้เกิดโอกาสการเป็นแผลกดทับได้ง่ายขึ้น

การดูแลแผลกดทับ

·     แผลกดทับระดับที่ 1

ทำความสะอาดด้วยน้ำและสบู่ชนิดอ่อน เพิ่มความชุ่มชื้นของผิวหนังด้วยโลชั่นหรือมอยเจอไรเซอร์ที่ไม่เหนอะหนะ และหมั่นพลิกตัวให้บ่อยขึ้นเพื่อให้แผลกดทับดีขึ้น

·     แผลกดทับระดับที่ 2

แนะนำให้ทำความสะอาดโดยน้ำเกลือล้างแผลเพื่อชะล้าง ความสกปรกหรือ คราบผิวหนังที่ตายออก ปิดแผลด้วยวัสดุทำแผลที่ออกแบบสำหรับการดูแลแผลกดทับ เพื่อไม่ให้เกิดการติดเชื้อแทรกซ้อน

·     แผลกดทับระดับที่ 3 และ 4

ควรได้รับการทำแผลเบื้องต้นจากบุคลากรทางการแพทย์ และผู้ดูแลควรได้รับคำแนะนำวิธีการดูแลแผลต่อจากบุคลากรทางการแพทย์

การดูแลสุขภาพผิวหนัง

·     ระมัดระวังการเคลื่อนย้ายตัวผู้ป่วย ไม่ให้เกิดการเสียดสี หรือการครูดไถกับพื้นเตียงรุนแรงซึ่งจะทำให้เกิดการบาดเจ็บของผิวหนังได้

·     รักษาความสะอาดและความชุ่มชื้นของผิวหนัง

·     สังเกตผิวหนังอย่างสม่ำเสมอโดยเฉพาะบริเวณที่มีความเสี่ยงในการกดทับ

·     หากลักษณะของแผลกดทับมีความเปลี่ยนแปลงควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์

·     รับประทานอาหารที่มีประโยชน์และมีสารอาหารครบถ้วนพอเพียงโดยเฉพาะอย่างยิ่งจำพวกโปรตีน

·     ลดน้ำหนักหากมีน้ำหนักเกิน

สำหรับผู้ป่วยติดเตียง หากเป็นไปได้ แนะนำให้ออกกำลังกายโดยการยืดเหยียดเบา ๆ บนเตียงเพื่อเพิ่มการเคลื่อนไหวและลดโอกาสการกดทับของผิวหนังจากกา